Đầu tư dành cho người mới bắt đầu, có một điều gần như bắt buộc phải hiểu rõ: Đầu tư rất khác với đầu cơ. Nghe thì đơn giản, nhưng thực tế lại có rất nhiều người nghĩ mình đang đầu tư, trong khi cách họ làm lại giống đầu cơ nhiều hơn.
Bạn thử tự hỏi mình một câu rất đơn giản:
“Mua gì để có lời bây giờ nhỉ?”
Nếu bạn thường xuyên đặt câu hỏi này, thì khả năng cao là bạn đang tư duy như một nhà đầu cơ.
Vậy đầu cơ là gì?
Đầu cơ là việc bạn mua một tài sản với kỳ vọng nó sẽ tăng giá, dựa trên những thông tin mà bạn cho là đúng.
Nghe qua thì có vẻ hợp lý. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ:
Bạn không thực sự kiểm soát được những thông tin đó.
Bạn không biết:
- thông tin đó có chính xác không
- nếu đúng thì bao giờ nó xảy ra
- và nếu nó không xảy ra thì bạn sẽ làm gì
→ kết quả phụ thuộc khá nhiều vào may mắn.
Ví dụ cho dễ hình dung
Trong bất động sản:
Bạn mua một mảnh đất vì nghe nói sẽ có đường mở qua và giá sẽ tăng mạnh.
Nhưng bạn lại không nắm rõ:
- dự án đó đã được phê duyệt chưa
- bao giờ triển khai
- vốn đã được chuẩn bị chưa
- đơn vị thi công là ai
→ nếu vậy thì khả năng cao bạn đang đầu cơ chứ không phải đầu tư.
Trong cổ phiếu cũng tương tự:
- thấy doanh nghiệp vừa báo lợi nhuận tăng mạnh → mua
- thấy người này người kia mua → mua theo
- thấy giá đang tăng → mua vì sợ lỡ cơ hội
Khi giá lên thì vui, khi giá xuống thì lo lắng, tiếc nuối.
→ những phản ứng này rất quen thuộc với người đầu cơ.
Đầu tư thì khác ở điểm nào?
Đầu tư không phải là việc bạn “mua đúng” hay “đoán đúng”.
Điểm khác biệt quan trọng hơn là:
bạn hiểu mình đang làm gì và có thể kiểm soát được một phần quá trình đó
Cụ thể hơn:
- bạn hiểu tài sản mình đang nắm giữ
- bạn biết vì sao mình mua
- bạn có tiêu chí rõ ràng
- và quan trọng là bạn biết khi nào mình sai
Khác biệt cốt lõi
Không phải là:
- lợi nhuận cao hay thấp
- nhanh hay chậm
Mà là:
mức độ bạn kiểm soát được khoản đầu tư của mình
Người đầu cơ thường:
- dựa vào thông tin bên ngoài
- phản ứng nhanh theo thị trường
- và kết quả lên xuống rất mạnh
Người đầu tư thường:
- dựa vào hiểu biết và nguyên tắc
- không quá phụ thuộc vào biến động ngắn hạn
- và hướng tới những xu hướng ổn định, ít thay đổi hơn
Một hiểu lầm khá phổ biến
Nhiều người cho rằng:
“Đầu cơ có thể kiếm tiền nhanh hơn, vậy thì tốt hơn chứ?”
Đúng là bạn có thể kiếm được tiền trong một vài lần.
Nhưng thực tế thường là:
- “được quả này, lại mất quả khác”
- và những lần mất thường là những lần lớn
Không phải ngẫu nhiên mà phần lớn những người giàu bền vững trên thế giới đều đi theo con đường đầu tư, chứ không phải đầu cơ.
Một khoản lợi nhuận đều đặn, dù không quá cao, thường có giá trị hơn rất nhiều so với một khoản lợi nhuận lớn nhưng không ổn định.
Vấn đề không phải là đúng hay sai
Đầu cơ không hẳn là sai.
Đầu tư cũng không phải lúc nào cũng đúng.
Vấn đề nằm ở chỗ:
bạn có biết mình đang làm gì không?
Nếu bạn đầu cơ nhưng nghĩ mình đang đầu tư, bạn sẽ:
- đánh giá sai rủi ro
- kỳ vọng sai kết quả
- và dễ đưa ra quyết định sai khi thị trường thay đổi
Một câu hỏi đáng để nghĩ
Thay vì hỏi:
“Nên mua gì?”
Bạn có thể thử hỏi:
“Mình đang muốn chơi game gì? Đầu tư hay Đầu cơ”
Vì mỗi cách tiếp cận là một “trò chơi” khác nhau, và bạn không thể chơi tất cả cùng một lúc.
Kết lại
Bạn không cần phải tránh đầu cơ hoàn toàn.
Nhưng ít nhất:
bạn nên biết khi nào mình đang đầu cơ, và khi nào mình đang đầu tư
Vì chỉ khi hiểu rõ điều đó, bạn mới có thể đánh giá đúng rủi ro và kỳ vọng của mình cũng như có kế hoạch hành động hợp lý với từng trường hợp vì cách thức chúng ta cần ứng xử với đầu tư và đầu cơ không thể giống nhau.
